Mε την πρόεδρο του Συνδέσμου Κοινωνικών Λειτουργών Ελλάδας (ΣΚΛΕ), Τριανταφυλλιά Αθανασίου, μιλήσαμε με αφορμή τη Τρίτη 17 Μαρτίου, Παγκόσμια Ημέρα Δράσης για την Κοινωνική Εργασία. Ο ΣΚΛΕ υιοθετεί το φετινό σύνθημα της αντίστοιχης Διεθνούς Ομοσπονδίας «Χτίζοντας μαζί την ελπίδα και την αρμονία (harambee) – Ενα κάλεσμα για να ενώσουμε μια κατακερματισμένη κοινωνία», με τη σουαχίλι περιγραφική φράση «harambee» που σημαίνει «Ας τραβήξουμε όλοι μαζί» να συμβολίζει την αλληλεγγύη και την κοινωνική συνεργασία. Συναντηθήκαμε στον πολυχώρο «Myrtillo» στους Αμπελόκηπους. Οχι τυχαία, καθώς πρόκειται για έναν κοινωνικό-συνεταιριστικό πολυχώρο με αποστολή την ένταξη ανάπηρων συνανθρώπων μας στην αγορά εργασίας. Τα είπαμε ωραία.

● Πείτε μας δυο λόγια για τη φετινή Ημέρα Κοινωνικής Εργασίας.

Σήμερα και ώρα 13.00 θα πραγματοποιήσουμε συμβολικό περίπατο ευαισθητοποίησης και ορατότητας με παράσταση διαμαρτυρίας έξω από το μέγαρο Μαξίμου, για να καταθέσουμε ψήφισμα στον πρωθυπουργό. ΑΔΕΔΥ, ΠΟΕΔΗΝ, ΠΟΕ-ΟΤΑ, οργανώσεις και σωματεία στηρίζουν τη δράση με προκήρυξη στάσης εργασίας για τους κοινωνικούς λειτουργούς. Αντίστοιχες δράσεις θα γίνουν από τα 13 Περιφερειακά μας Τμήματα. Επίσης συνάδελφοι ηχογράφησαν με σχετική θεματολογία κάποια podcasts, τα οποία αναρτώνται στο προφίλ του Συνδέσμου στο YouTube.

● Ενα παράδειγμα αορατότητας των ευάλωτων;

Κάποτε κλήθηκα να διενεργήσω έρευνα συνθηκών διαβίωσης ανηλίκων σε ένα σπίτι. Μίλησα χωριστά με τους γονείς και με κάθε παιδί. Αισθάνθηκα μεν ότι «κάτι δεν μου έλεγαν», στην πρώτη όμως αυτή εικόνα δεν εντόπισα κανένα ορατό δείγμα παραμέλησης ή κακοποίησης. Οταν έφευγα, έτρεξε το ένα παιδί και με αγκάλιασε πάρα πολύ σφιχτά. Δεν μου είχε ξανατύχει. Αποφάσισα να ξαναπάω στο σπίτι. Και στην πορεία διαπιστώθηκε ότι συνέτρεχε ζήτημα πολύ σοβαρής κακοποίησης. Αυτή η αγκαλιά ήταν μια τέτοια αόρατη πλευρά της δουλειάς μας. Στάθηκε ικανή να ερεθίσει τις «κεραίες» μιας επαγγελματία για να αναλάβει δράση.

● Μπορούν οικογένεια και γειτονιά να διαδραματίσουν μεγάλο κομμάτι του ρόλου της κοινωνικής φροντίδας;

Βρισκόμαστε μπροστά σε νέες συνθήκες. Ενδεικτικά: πρόσφατη έρευνα έδειξε ότι στα δημόσια νοσοκομεία νοσηλεύονταν επί μακρόν 165 ασθενείς που είχαν πλέον αναρρώσει, παρέμεναν όμως διότι δεν είχαν πού να πάνε μετά. Η οικογένεια και η γειτονιά, όπου υπάρχουν, θα συνεχίζουν να φροντίζουν, αυτό εύλογα δεν μπορεί να αποκλείεται. Ούτε όμως και να καθιερώνεται. Κάθε άνθρωπος σε κοινωνικά δύσκολη θέση χρειάζεται επαγγελματική παρέμβαση, προστασία, αντιμετώπιση των ζητημάτων του. Είναι δικαίωμά του.

● Γιατί ζητάτε τη θεσμοθέτηση ενιαίου, ολοκληρωμένου, διοικητικά αυτοτελούς εθνικού συστήματος κοινωνικής φροντίδας;

Γιατί ένα τέτοιο σύστημα θα παρέχει ολοκληρωμένες υπηρεσίες από τον πρώτο βαθμό κοινωνικής φροντίδας, στον οποίο ο κοινωνικός λειτουργός θα ενεργεί με στόχο την πρόληψη. Θα ακολουθεί στον δεύτερο βαθμό η υπηρεσία ή η δομή που θα στηρίξει τον ωφελούμενο πιο εξειδικευμένα με υπηρεσίες αποκατάστασης και θεραπευτικά – παραδείγματος χάριν, σε περιπτώσεις προβλημάτων με τον σύντροφο, θα τον στηρίξει με θεραπεία ζεύγους. Και στον τρίτο βαθμό θα υπάρχουν υπηρεσίες που θα παρέχουν υψηλού επιπέδου φροντίδα σε χρόνια περιστατικά, ώστε ενδεχομένως να λάβουν κάποια πολύ ειδική υπηρεσία που χρειάζεται την πλέον εξειδικευμένη τεχνογνωσία.

Επιπλέον, ένα τέτοιο σύστημα θα παρεμβαίνει αποτελεσματικά σε αυτούς που ονομάζουμε κοινωνικούς προσδιοριστές της ευαλωτότητας. Π.χ. ένας άνεργος άνθρωπος θα υποστηρίζεται από την πρώτη στιγμή που μένει άνεργος, θα μετεκπαιδεύεται για να βρει δουλειά, θα αντιπαλεύει τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό, το παιδί του θα έχει πρόσβαση σε παιδικό σταθμό, ο ίδιος θα έχει ψυχοκοινωνική υποστήριξη σχετικά με συγκρουσιακά ζητήματα μέσα στην οικογένεια. Και ούτω καθεξής.

● Μπορούμε να «κλέψουμε» ιδέες για ένα τέτοιο σύστημα από την ιστορία μας και από τη διεθνή εμπειρία;

Στην Ελλάδα δεν είχαμε ποτέ ολοκληρωμένο σύστημα κοινωνικής φροντίδας που να παρέχει ολιστικές υπηρεσίες με έμφαση στην πρόληψη και στην έγκαιρη παρέμβαση. Η αντίληψη του κράτους για την κοινωνική φροντίδα αφορούσε δομές που υποστήριζαν το ιδρυματικό μοντέλο. Παρότι στον 21ο αιώνα θα έπρεπε να έχουν αναπτυχθεί εναλλακτικές μορφές φροντίδας, με στήριξη της βιολογικής οικογένειας ή των φροντιστών, δεν το έχουμε πετύχει και δεν έχουν αναπτυχθεί υπηρεσίες στην κοινότητα.

Στο εξωτερικό υπάρχουν πολύ χρήσιμα παραδείγματα αμεσότητας της παρέμβασης στην κοινότητα. Π.χ. κοινωνικός λειτουργός σε κοινοτική υπηρεσία, διαθέσιμος από την πρώτη στιγμή της γέννησης του παιδιού. Οι γονείς μπορούν να του απευθυνθούν σε οποιοδήποτε στάδιο, βρίσκεται δίπλα τους υποστηρικτικά, μιλά μαζί τους για τον γονεϊκό τους ρόλο και εντοπίζει αν υπάρχει κάποιο πρόβλημα.

● Τι ισχύει στους ανθρώπινους πόρους των υπηρεσιών κοινωνικής φροντίδας, όπως είναι σήμερα;

Υποστελέχωση και έλλειψη σταθερότητας στην παροχή υπηρεσιών. Ωφελούμενοι με σχέση εμπιστοσύνης προς έναν κοινωνικό λειτουργό διακόπτουν αναγκαστικά αυτή τη σχέση όταν λήγει η σύμβαση ορισμένου χρόνου του επαγγελματία, του οποίου οι αποδοχές καλύπτονταν από χρηματοδοτούμενο πρόγραμμα. Εκείνος μένει άνεργος ή αλλάζει πλαίσιο εργασίας. Τώρα -και με δεδομένη τη διεθνή και ευρωπαϊκή προδιαγραφή ότι η μέση φέρουσα ικανότητα ενός κοινωνικού λειτουργού είναι το να χειρίζεται ανά πάσα στιγμή το πολύ 18 περιπτώσεις ταυτόχρονα- στον γενικό πληθυσμό αντιστοιχεί ένας κοινωνικός λειτουργός του δήμου ανά 40.000 κατοίκους. Η ορθή διεθνής αναλογία είναι ένας ανά 2.500. Επίσης 92 δήμοι της χώρας δεν έχουν ούτε έναν μόνιμο κοινωνικό λειτουργό.

Στον Δήμο Αθήνας το 2025 δόθηκαν 670 εντολές έρευνας συνθηκών διαβίωσης ανηλίκων, δεν υπήρχε καν επαρκές προσωπικό για να τις εκτελέσει όλες. Υπάρχουν πρωτοδικεία χωρίς ούτε έναν επιμελητή ανηλίκων, που ζητούν από τον κοινωνικό λειτουργό του δήμου να αναπληρώσει την έλλειψη. Στο ΕΣΥ, η διεθνής προδιαγραφή είναι ένας κοινωνικός λειτουργός ανά 50 κλίνες στα γενικά νοσοκομεία, και ανά 25 κλίνες στα ειδικά (π.χ. αντικαρκινικά). Εδώ, είναι πολύ συνηθισμένη η αναλογία ένας ανά 200 κλίνες. Στην εκπαίδευση αντιστοιχεί μόλις ένας κοινωνικός λειτουργός ανά 5 σχολικές μονάδες, και μάλιστα στις περισσότερες περιπτώσεις αναπληρωτής. Ο ΣΚΛΕ, ως ΝΠΔΔ πλέον, υποβάλλει προτάσεις με κάθε ευκαιρία. Το αν αυτές εισακούγονται, όμως, είναι ένα άλλο ζήτημα.

● Είναι δίκαιο να αξιώνεται παραγωγικότητα από έναν πολίτη ο οποίος λαμβάνει μηδενική ή ελλειμματική κοινωνική φροντίδα;

Δεν είναι δίκαιο, εξάλλου είναι αφελές το να πιστέψουμε ότι μια τέτοια παραγωγικότητα είναι καν εφικτή. Και σε κάθε περίπτωση, δεν μπορούμε να αντιμετωπίσουμε το θέμα της ευαλωτότητας ως ατομικό πρόβλημα. Πρέπει να δούμε το ευρύτερο κοινωνικό σύστημα και τους κοινωνικούς προσδιοριστές που οδηγούν σε αυτήν. Πρέπει να γίνει πεποίθησή μας ότι η κοινωνική προστασία και φροντίδα είναι δικαίωμα. Και πρέπει να ακούσουμε το σημερινό μήνυμα: Μόνο αν προσπαθήσουμε όλοι μαζί θα καταφέρουμε αυτό που τόσο έχουμε ανάγκη - να ενώσουμε την κατακερματισμένη από προβλήματα και επαναλαμβανόμενες κρίσεις κοινωνία.

Πηγή: efsyn.gr